Psycho-oncologie
Vul een subtitel in

Psycho-sociale aspecten van kanker


Kanker heeft niet alleen een fysieke impact maar kan ook invloed hebben op hoe u zich mentaal voelt, op uw relaties, op uw zelfbeeld etc. Iedereen heeft zijn eigen individuele manier om de gebeurtenissen te verwerken. Sommigen worden geconfronteerd met een veelheid aan emoties (b.v. angst, verdriet en agressie), anderen met maar één enkele emotie (b.v. woede). Iemand kan totaal verdoofd of gevoelloos zijn. Je kunt lang het gevoel hebben dat je alles verwerkt hebt, en dan kan de angst ineens weer de kop opsteken. Niemand kan je in wezen vertellen wat je op welk moment zult voelen, laat staan wat je zou moeten voelen. Natuurlijk zijn sommige reacties constructiever dan andere, of leiden ze bij sommige patiënten meestal sneller tot een nieuw evenwicht. Toch zien we dat een brede waaier van reacties uiteindelijk tot hetzelfde positieve resultaat kan leiden. Dat wat passend is voor de ene, hoeft helemaal niet passend te zijn voor de andere. Aanpassen en verwerken is een continue proces, een op weg zijn naar, met diepte-en hoogtepunten.  

Veel van de emotionele problemen die patiënten ervaren kunnen vertaald worden in termen van verdriet om verlies. Verlies van lichamelijke gezondheid, verlies van controle, verlies van toekomstperspectief, verlies van mogelijkheden, etc.  

Fysieke problemen maken dat men voor dagelijkse dingen zoals voor vervoer naar het ziekenhuis, zorg voor de kinderen, het huishouden etc. een beroep moet doen op anderen. Hoe graag anderen ook willen helpen en zorgen, het gevoel anderen tot last te zijn, blijft voor veel patiënten moeilijk en kan aanleiding geven tot schuldgevoelens. Vooral voor vrouwen, die opgevoed zijn om te zorgen en te geven, kan het ontvangen van zorg moeilijk zijn.Verlies van de normale rolpatronen is niet alleen moeilijk voor de patiënt. Het kan ook leiden tot  spanningen met de omgeving. 

Sommige patiënten beschrijven ook een gevoel van vervreemding. Ze hebben het gevoel er niet meer bij te horen, geen deel meer uit te maken van de 'wereld van de gezonden'. Men beleeft het leven vaak anders. 

Naast de negatieve impact die kanker kan hebben, kan het ook andere zaken geven zoals verdieping van de relatie, bewuster leven en genieten, anders gaan leven en prioriteiten stellen bv. 

Voor het emotionele welzijn is het belangrijk dat men zich bewust is van de diversiteit en de intensiteit van zijn emoties, maar ook dat men leert er zich niet mee te identificeren: men heeft emoties, maar men is méér dan zijn woede of zijn angst. Het is heel belangrijk om verdriet te onderkennen, zichzelf tijd te geven om te rouwen, doorheen zijn verdriet te gaan, te huilen, erover te praten, steun te zoeken, zich te laten troosten. Men kan niet rouwen zonder pijn en verdriet, al kan de intensiteit waarmee men dat doet zeer verschillend zijn. 

Omgaan met de diagnose en de behandeling is altijd een intense emotionele ervaring. Men moet omgaan met intense, diepe en krachtige emoties zoals angst, woede, verdriet, wanhoop en hoop. Deze emoties kunnen zo krachtig zijn dat ze beleefd worden als overweldigend, vernietigend of verpletterend. Emoties worden geuit omdat het in wezen impulsen en tendensen tot uiting, tot actie of gedrag zijn. Emoties zijn reacties die zeer sterk in het lichaam verankerd zijn, ook al blijft de actie beperkt tot denkbeelden of motorische voorbereidingen. Uiten van emoties draagt dus bij tot het bewaren of herstellen van het interne psychische en lichamelijke evenwicht. De subjectieve beoordeling van de gebeurtenissen ligt aan de basis van alle emoties. 

Uiten van emoties heeft te maken met het veranderen van de relatie met de omgeving. Wanneer we onze gevoelens verbaal uiten is dat zelden alleen maar om de anderen te "informeren" over wat we voelen. Vaak zit er een vraag in. Wie zegt: "Ik heb veel verdriet" wenst meestal ook getroost te worden. Beïnvloeden van onze sociale relaties is één van de meest essentiële functies van het uiten van emoties. 

Bij een ziekteverloop zoals kanker kunnen er periodes zijn waarin het beter is om gevoelens te uiten, en andere, waarin het meer gepast is ze voor zich te houden. Tijdens de behandeling 'kiezen' veel patiënten voor het onderdrukken van hun emoties, als een manier om deze moeilijke periode door te komen. Vaak komen ze dan, tijdens de periode van remissie, terug boven. Bepaalde emoties zijn zo intens, zo ingrijpend dat het uiten ervan bijna een ontkenning zou zijn. Er bestaat verdriet dat te intens is voor tranen. Bij zeer intens verdriet duiden tranen er gewoonlijk op dat de verstarring doorbroken wordt en het herstelproces begonnen is.

Zowel de patiënt als de partner signaleren tijdens de behandeling psychologische problemen als depressie, angst en psychosomatische klachten.  In de vakliteratuur staat beschreven dat partners en gezinsleden als 'secundaire patiënten' kunnen worden beschouwd. Voor veel partners is het daarom aan te bevelen dat ze nog steunpunten hebben of zoeken buiten de relatie. Dit is des te belangrijker omdat ze doorgaans minder emotionele steun  dan de patiënt zelf. Partners die goed ondersteund werden door derden blijken veel minder lichamelijke en psychologische klachten te ontwikkelen. Aanpassingsproblemen binnen de relatie nemen eerder toe dan af doorheen de hele behandelingsperiode. Anderzijds blijken partners doorgaans veel minder problemen te hebben met de nieuwe taken die van hen verwacht worden dan de patiënten zelf. Verschillende auteurs wijzen er echter op dat de gevolgen voor de relatie niet enkel maar negatief zijn. Heel wat koppels komen ook dichter tot elkaar en ervaren een verbeterde communicatie. 

In het geval van een behandeling met het oog op volledige remissie (adjuvante setting) komt, na het doorlopen van het behandeltraject, het normale leven terug in zicht. Aanpassingsproblemen zijn in deze periode niet uitzonderlijk. Vooral angst voor herval kan de kop opsteken. Dit betekent dus dat men moet leren leven met onzekerheid. Bovendien maken de gezinsleden dezelfde overgang mee.


Psycho-oncologische begeleiding

Op de oncologie-afdelingen van de ziekenhuizen zijn er psychologen werkzaam die gespecialiseerd zijn in het begeleiden van patiënten met kanker en hun naasten. Aarzel niet om een beroep op de psycholoog van het ziekenhuis dat u behandelt. De begeleiding in het ziekenhuis is gratis.

Soms kiezen mensen er voor om buiten het ziekenhuis in begeleiding te gaan. Hiervoor kunnen verschillende redenen zijn zoals zo min mogelijk in het ziekenhuis willen komen, de afstand tot het ziekenhuis etc. De psychologische begeleiding buiten het ziekenhuis valt momenteel niet onder de verplichte ziekteverzekering. Sommige mutualiteiten bieden wel (een beperkte) tussenkomst voor de begeleiding. Informeer hiervoor best even bij uw mutualiteit.